Πανιώνιος: 136 χρόνια

 

Τέτοιες ημέρες ήτανε, στα 1890, όταν μια παρέα φιλάθλων και φιλόμουσων της Σμύρνης αποφάσισαν να ιδρύσουν ένα σωματείο με σκοπό να προωθήσουν στην ελληνική νεολαία της πόλης το αθλητικό ιδεώδες και τον πολιτισμό. Διότι εκείνα τα ρομαντικά χρόνια αθλητισμός και πολιτισμός ήταν ταυτόσημες έννοιες.

Ονόμασαν το σύλλογό τους Ορφέα, από το όνομα του μεγάλου μουσικού της αρχαιότητας. Δημιούργησαν γυμναστήριο, αίθουσα εκδηλώσεων, ορχήστρα και χορωδία. Σύντομα την προσπάθειά τους αγκάλιασε η σμυρναϊκή νεότητα και πλήθος νέων γράφτηκαν στις τάξεις του.

Τρία χρόνια αργότερα μια ομάδα αθλητών θεώρησαν καλό να χωριστούν από τον Ορφέα και να ιδρύσουν ένα αποκλειστικά αθλητικό σωματείο, το οποίο ονόμασαν «Γυμνάσιον». Έφτιαξαν δικό τους γυμναστήριο και πολύ σύντομα απέκτησαν τα αθλητικά πρωτεία στην πόλη: στίβος, γυμναστική, πάλη, κολύμβηση, κωπηλασία, ποδηλασία, τένις, κρίκετ, ποδόσφαιρο, ναι ποδόσφαιρο το 1895! 

Ήταν η δεκαετία που ο αθλητισμός μόλις είχε αρχίσει να αναπτύσσεται, με κορυφαία στιγμή την αναβίωση των Ολυμπιακών αγώνων στην Αθήνα το 1896. Η Σμύρνη ήταν εκεί. Και το Γυμνάσιο και ο Ορφέας ήταν παρόντες στους Α΄ Ολυμπιακούς με αθλητές τους. Το Γυμνάσιον προχωρά ένα βήμα ακόμα. Μετά την Ολυμπιάδα διοργανώνει αθλητικούς αγώνες και στη Σμύρνη με μεγάλη επιτυχία.

Το Φεβρουάριο του 1897 μετέχει στη σύνοδο των 28 ελληνικών αθλητικών σωματείων που ίδρυσαν τον ΣΕΓΑΣ στην Αθήνα. Μαζί με τα κυπριακά σωματεία Ολύμπια Λεμεσού και Παγκύπρια Λευκωσίας ήταν οι μόνοι σύλλογοι που εκπροσώπησαν τον εκτός συνόρων Ελληνισμό. Πόσοι από αυτούς τους 28 συλλόγους επιβιώνουν σήμερα; Ούτε οι μισοί, περίπου δέκα, κι από αυτούς ελάχιστοι έχουν συνεχόμενη παρουσία σε κορυφαίο επίπεδο.

 Το 1898 το Γυμνάσιον διοργανώνει ξανά αγώνες στη Σμύρνη. Την ίδια χρονιά, τέτοιες ημέρες ήταν πάλι, Σεπτέμβρης, προσκαλεί τον Ορφέα να ενώσουν τις δυνάμεις τους και να ξαναγίνουν ένα σωματείο, όπως ήταν το 1890 που ξεκίνησαν. Η επανένωση γίνεται ένα μήνα αργότερα, τον Οκτώβριο του 1898. Επιλέγουν το όνομα Πανιώνιος Γυμναστικός Σύλλογος καθώς Πανιώνιοι ονομάστηκαν και οι ετήσιοι αθλητικοί αγώνες, σε ανάμνηση των Πανιώνιων εορτών που γίνονταν στην Ιωνία στα αρχαία χρόνια, με τη συμμετοχή όλων των μικρασιατικών πόλεων.

Το νερό έχει μπει στο αυλάκι. Οι Πανιώνιοι Αγώνες ξεπερνούν σε αίγλη το Πανελλήνιο πρωτάθλημα. Σε αυτούς μετέχουν δεκάδες αθλητές και σωματεία από όλο τον ελληνικό χώρο της καθ’ ημάς Ανατολής: από τη Μικρασία, το Αιγαίο, Κωνσταντινούπολη, Αλεξάνδρεια, Κύπρο, Αθήνα, Πάτρα, Θεσσαλονίκη. Οι Πανιώνιοι Αγώνες εξελίσσονται σε μια ελληνική ολυμπιάδα, διότι εκτός από αγώνες στίβου περιλαμβάνουν ποδηλασία, ενόργανη γυμναστική, πάλη, άρση βαρών, κολύμβηση, υδατοσφαίριση, καταδύσεις, κωπηλασία, ξιφασκία, ποδόσφαιρο.

Παράλληλα ο σύλλογος προωθεί τον μαθητικό αθλητισμό. Διοργανώνει ετήσιους σχολικούς αγώνες και ιδρύει Σχολή γυμναστών και γυμναστριών για την εκπαίδευση δασκάλων γυμναστικής. Ναι, και γυμναστριών! Διότι ο Πανιώνιος είναι ο πρώτος σύλλογος που δέχεται γυναίκες ως μέλη του, έχει γυναικείο αθλητικό τμήμα τένις και εκπαιδεύει δασκάλες ώστε να διδάσκουν τη γυμναστική στα παρθεναγωγεία.

 

Παράλληλα αναπτύσσεται η ποδοσφαιρική ομάδα του συλλόγου που φορά κόκκινες φανέλες φερμένες από την Αγγλία με σκούρα παντελονάκια. Έτσι καθιερώνεται η ποδοσφαιρική στολή. Η αθλητές του στίβου είχαν λευκές φανέλες με κόκκινη διαγώνια ρίγα. Είναι η αρχαιότερη ποδοσφαιρική ομάδα στον ελληνικό χώρο. Υπήρχε από το 1895 τουλάχιστον, ίσως και πιο ενωρίς, πριν ακόμα ο σύλλογος ονομαστεί Πανιώνιος, όταν ακόμα λεγόταν Γυμνάσιο και Ορφέας. Κανείς ελληνικός σύλλογος δεν είχε ομάδα ποδοσφαίρου το 1895.

Ο Πανιώνιος διοργανώνει για χρόνια το ποδοσφαιρικό πρωτάθλημα συλλόγων Σμύρνης, το οποίο κατέκτησε τέσσερις φορές ως το 1922 κι άλλες τρεις ήταν δεύτερος πίσω από τον συμπολίτη Απόλλωνα. Επίσης διοργάνωνε και σχολικό ποδοσφαιρικό πρωτάθλημα για τα σχολεία της πόλης.

Λίγο πριν από την καταστροφή δημιούργησε ομάδες βόλεϊ και μπάσκετ. Μάλιστα η ομάδα βόλεϊ κατέκτησε το πρωτάθλημα Σμύρνης.

Η προσπάθεια του συλλόγου να διατηρήσει υψηλό το φρόνημα των Ελλήνων της Σμύρνης ενθουσιάζει τον μητροπολίτη Χρυσόστομο, ο οποίος εισηγείται να παραχωρηθεί έκταση για τη δημιουργία νέου σύγχρονου σταδίου. Το Πανιώνιο Στάδιο, όπως ονομάστηκε, γνώρισε μεγάλες δόξες από το 1912 ως το 1922. Σε αυτό, τον Ιούλιο του 1922, λίγες εβδομάδες πριν από την καταστροφή, ο υπεραθλητής Δημητρός Καραμπάτης κατέρριψε το παγκόσμιο ρεκόρ της ελληνικής δισκοβολίας. Το στάδιο συνέχισε να υπάρχει στη Σμύρνη μέχρι πριν από δέκα χρόνια περίπου, όταν κατεδαφίστηκε για την ανέγερση νέου γηπέδου.

 

Ακολούθησε η καταστροφή και η προσφυγιά. Τέτοιες μέρες ήτανε. Σεπτέμβρης του 1922. Όλα έμοιαζαν τελειωμένα. Αλλά όχι για έναν άνθρωπο, για τον πρόεδρο του Πανιωνίου, το Δημητρό Δάλλα. Με ορμητήριο ένα καμαράκι στο καλλιμάρμαρο Παναθηναϊκό Στάδιο κατάφερε να διατηρήσει ζωντανό τον ιστορικό σύλλογο. Αναζητά στους προσφυγικούς καταυλισμούς αθλητές και φιλάθλους που έχουν γλιτώσει. Αμέσως δημιουργεί την αθλητική και την ποδοσφαιρική ομάδα. Όχι τυπικά αλλά με αξιώσεις. Η ομάδα ποδοσφαίρου μετέχει στο πρωτάθλημα Αθηνών-Περαιώς 1922-23 και τερματίζει δεύτερη πίσω από τον Πειραϊκό και μπροστά από τον Παναθηναϊκό, τον Απόλλωνα κι άλλες οκτώ ομάδες που δεν υπάρχουν πλέον. Η αθλητική ομάδα μετέχει στους αγώνες ανωμάλου δρόμου και οι ανυπόδητοι αθλητές της κατακτούν το πανελλήνιο πρωτάθλημα σκορπίζοντας ρίγη συγκίνησης στους φιλάθλους. Ανυπόδητοι στην κυριολεξία καθώς φορούσαν ό,τι παπούτσια είχε ο καθένας και ό,τι στολή μπόρεσε να βρεί: χρήματα για ενιαία αθλητική στολή δεν υπήρχαν.

Ο Πανιώνιος είναι ζωντανός και τολμά. Διοργανώνει τους Πανιώνιους Αγώνες στην Αθήνα και βάζει τα γυαλιά στον ΣΕΓΑΣ που επί μια τριετία δεν είχε αξιωθεί να κάνει πανελλήνιο πρωτάθλημα.

Τα επόμενα χρόνια ο Δάλλας ξεκινά τους αγώνες στίβου γυναικών, τα πρωταθλήματα βόλεϊ ανδρών, γυναικών και σχολείων, ξεκινά επαφές που οδηγούν στο ξεκίνημα των Βαλκανικών Αγώνων στίβου, ο σύλλογος αναδεικνύει πρωταθλητές Ελλάδος και βαλκανιονίκες στο στίβο και στην ποδηλασία. Η ομάδα βόλεϊ γυναικών κερδίζει συνεχόμενα πρωταθλήματα. Η ομάδα μπάσκετ πρωταγωνιστεί στο πρωτάθλημα και δίνει αθλητές στην εθνική ομάδα. Ιδρύει τμήματα ποδηλασίας, κολύμβησης-υδατοσφαίρισης και ομάδα χάντμπολ της παλιάς μορφής του αθλήματος με ομάδες 11 παικτών.

 

Ώσπου το 1940, πάλι τέτοιες μέρες ήτανε, Σεπτέμβριος, ο σύλλογος έρχεται στη Νέα Σμύρνη. Εδώ μπαίνουν οι βάσεις για την ποδοσφαιρική ομάδα που θα πρωταγωνιστήσει μεταπολεμικά, θα μπει σφήνα στην κυριαρχία του ΠΟΚ, θα κερδίσει το πρωτάθλημα Αθήνας, δυο κύπελλα Ελλάδας και το βαλκανικό κύπελλο και το κυριότερο θα παράξει δεκάδες ποδοσφαιριστές που φόρεσαν το εθνόσημο κι έκαναν σπουδαία καριέρα.

Εδώ θα γεννηθούν μεγάλες μορφές του στίβου, που θα φέρουν διακρίσεις όχι μόνο πανελλήνιες αλλά πανευρωπαϊκές και παγκόσμιες.

Εδώ θα φτιαχτεί η σπουδαία γυναικεία ομάδα στίβου που θα κατακτά επί 20 συνεχή χρόνια το πρωτάθλημα Ελλάδος με συντονιστή τον Ηλία Μισαηλίδη.

Εδώ θα χτιστεί η νέα ομάδα μπάσκετ, στο ανοιχτό γηπεδάκι που βρισκόταν εκεί που τώρα είναι το «Βαρίκας», η οποία θα καταπλήξει Ελλάδα και Ευρώπη, θα κερδίσει το κύπελλο και η γυναικεία το πρωτάθλημα.

Εδώ, στο κολυμβητήριο της πόλης, θα δημιουργηθεί η μεγάλη ομάδα υδατοσφαίρισης που έφτασε σε δέκα τελικούς ελληνικών και ευρωπαϊκών διοργανώσεων.

Εδώ θα γραφτεί ένα μεγάλο κομμάτι της νεότερης ιστορίας του ελληνικού αθλητισμού, στο βόλεϊ, στο κολύμπι, αλλά και σε λιγότερο δημοφιλή αθλήματα, στην ενόργανη, στο χάντμπολ, στο τζούντο, στο πινγκ-πονγκ, στο σκάκι.

Εδώ συνεχίζεται το όνειρο, κόντρα στις αγωνιστικές και οικονομικές κυρίως δυσκολίες, που προκύπτουν κατά καιρούς. Και χαίρομαι που αυτή την περίοδο υπάρχουν μπροστάρηδες που τρέχουν με επιτυχία τα επαγγελματικά τμήματα της ομάδας -εννοώ το ποδόσφαιρο, μπάσκετ, βόλεϊ, πόλο- με έμπνευση, νοικοκυροσύνη αλλά και με σεβασμό στην ιστορία του συλλόγου, όπως αποδεικνύει άλλωστε η σημερινή εκδήλωση.

 

Ναι!

Νιώθω περήφανος που είμαι Πανιώνιος και έχω πολλούς λόγους γι’ αυτό.

Διότι ο Πανιώνιος είναι το πιο ιστορικό ελληνικό αθλητικό σωματείο. Όχι μόνο επειδή ιδρύθηκε το 1890 και συμπλήρωσε 136 χρόνια ιστορίας. Αλλά διότι έχει συνεχή λειτουργία από τότε και δεν διέκοψε ποτέ την δράση του.

Διότι επί 14 δεκαετίες έχει πρωταγωνιστική δραστηριότητα σε δεκάδες αθλήματα.

Διότι ήταν το πρώτο αθλητικό σωματείο που δέχτηκε να έχει μέλη γυναίκες.

Διότι ήταν το πρώτο σωματείο και το μοναδικό που προώθησε το σχολικό αθλητισμό, διοργανώνοντας σχολικούς αγώνες και ιδρύοντας Σχολή γυμναστών και γυμναστριών για δάσκαλους και δασκάλες.

Διότι διοργάνωνε επί 30 χρόνια τους Πανιώνιους Αγώνες που ήταν μια ελληνική αθλητική ολυμπιάδα, με πολλά αθλήματα.

Διότι συσπείρωσε τον Ελληνισμό της Σμύρνης και κράτησε υψηλό το εθνικό φρόνημα.

Διότι μετέφερε τους Πανιώνιους Αγώνες στην Αθήνα, τους έκανε διεθνείς και αποτέλεσαν το έναυσμα για το ξεκίνημα των βαλκανικών αγώνων στίβου.

Διότι εισήγαγε τον γυναικείο αθλητισμό στην Ελλάδα.

Διότι εισήγαγε το βόλεϊ στην Ελλάδα, ανδρικό και γυναικείο.

Διότι στο ποδόσφαιρο, στο μπάσκετ, στο πόλο, τώρα και στο βόλεϊ, πολλές φορές μπήκε σφήνα στο πρασινο-κόκκινο δίπολο με κιτρινόμαυρες ανταύγειες που καταδυναστεύει τον ελληνικό αθλητισμό κι έκανε γνωστό το όνομα της ομάδας στα ευρωπαϊκά γήπεδα.

Διότι όπως έλεγε ο Δημητρός Δάλλας, όταν πάλευε μόνος του να τον ξαναστήσει μετά από τη λαίλαπα του 1922:

«Ο Πανιώνιος είναι ιδέα και αι ιδέαι δεν αποθνήσκουν»!

μια φράση που αποτελεί το διαχρονικό σλόγκαν του συλλόγου.

Ναι!

Νιώθω υπερήφανος που είμαι Νεοσμυρνιός και Πανιώνιος.

Γιατί εδώ η Ιστορία είναι ζωντανή.

 

Θοδωρής Μπελίτσος

Εκδήλωση του τμήματος Βόλεϊ του Πανιωνίου

για τα 136 χρόνια του συλλόγου και

για τα 100 χρόνια της γυναικείας ομάδας βόλεϊ

Πλατεία Ν. Σμύρνης, 17.9.2026

Όταν, ο σύλλογος της καρδιάς σου, 

σε τιμά στην κατάμεστη πλατεία που ζεις από τότε που γεννήθηκες, 

νιώθεις τη μέγιστη χαρά που μπορεί να βιώσει ένας θνητός.

Ευχαριστώ το τμήμα βόλεϊ, τον πρόεδρο Στάθη Νικολούζο, 

την αρχηγό και συμπατριώτισσα από την Καλαμάτα Ιωάννα Καρέλια, 

το δήμαρχο Γιώργο Κουτελάκη, τον Αλέξη Σπυρόπουλο για τα θερμά του λόγια

και τον φωτογράφο Δημήτρη Βλάχο για τις φωτογραφίες